Klinika Chirurgii i Urologii Dziecięcej Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu obchodzi 70-lecie działalności. Jednostka, powołana w 1955 roku jako czwarta klinika chirurgii dziecięcej w Polsce, przeszła drogę od czasów, gdy podstawą diagnostyki były RTG i proste badania laboratoryjne, do małoinwazyjnych operacji noworodków i leczenia najrzadszych wad wrodzonych w ramach europejskiej sieci referencyjnej ERNICA.
Jubileusz zbiegł się z XII International PAAFIS Symposium, które zgromadziło we Wrocławiu ponad 100 chirurgów dziecięcych, urologów i specjalistów innych dziedzin z Polski i zagranicy. To dobry moment, by przypomnieć, z czego dziś znany jest wrocławski ośrodek i które rozwiązania wypracowane we Wrocławiu trafiły do praktyki innych klinik.
Od RTG do chirurgii małoinwazyjnej
Kiedy prof. Dariusz Patkowski rozpoczynał pracę w klinice w połowie lat 80., możliwości diagnostyczne były nieporównywalne z dzisiejszymi. Jak wspomina Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu, poza badaniem klinicznym dostępne były przede wszystkim RTG i podstawowe badania laboratoryjne. Tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny nie należały jeszcze do codziennej praktyki, a pierwsze USG pojawiło się w klinice dopiero na początku lat 90.
Dziś ponad 30 proc. zabiegów wykonywanych w klinice stanowią procedury endoskopowe. Oznacza to operacje wykonywane przez niewielkie nacięcia, z wykorzystaniem kamery i specjalistycznych narzędzi. W chirurgii dziecięcej ma to szczególne znaczenie, ponieważ ograniczenie urazu operacyjnego jest istotne zwłaszcza u noworodków i małych dzieci.
PIRS – metoda opracowana we Wrocławiu i stosowana za granicą
Jednym z najbardziej rozpoznawalnych osiągnięć wrocławskiego zespołu jest technika PIRS, czyli małoinwazyjna metoda leczenia przepukliny pachwinowej u dzieci. Została opisana po raz pierwszy przez zespół prof. Dariusza Patkowskiego w 2006 roku.
Metoda polega na laparoskopowym zamknięciu wewnętrznego pierścienia pachwinowego przy użyciu szwu prowadzonego przez powłoki brzuszne. Dzięki temu zakres preparowania tkanek może być mniejszy niż w klasycznej operacji otwartej. Z czasem technika PIRS została zaadaptowana przez ośrodki chirurgii dziecięcej poza Polską, a wrocławscy chirurdzy prowadzili szkolenia i operacje pokazowe w innych krajach.
Atrezja przełyku – operacja bez otwierania klatki piersiowej
Kolejnym obszarem, z którego znana jest wrocławska klinika, jest leczenie atrezji przełyku, czyli wrodzonego zarośnięcia przełyku. To wada wymagająca leczenia operacyjnego już w okresie noworodkowym.
W 2004 roku prof. Dariusz Patkowski jako pierwszy w Polsce wykonał zespolenie zarośniętego przełyku techniką torakoskopową. Operacja odbywa się przez niewielkie dostępy w klatce piersiowej, bez klasycznego jej otwierania. Według danych USK prof. Patkowski wykonał później ponad 200 tego typu zabiegów, również poza Polską.
Wrocławski zespół rozwijał też własne modyfikacje technik leczenia trudnych postaci atrezji przełyku. Jedna z metod wykorzystujących wewnętrzną trakcję została wyróżniona w międzynarodowym środowisku chirurgii dziecięcej. Takie operacje należą do najbardziej wymagających procedur wykonywanych u noworodków i wymagają ścisłej współpracy chirurgów, anestezjologów, neonatologów i innych specjalistów.
Klinika w europejskiej sieci ERNICA
Wrocławska Klinika Chirurgii i Urologii Dziecięcej należy do ERNICA – European Reference Network for rare Inherited and Congenital Anomalies. To europejska sieć skupiająca wyspecjalizowane ośrodki zajmujące się rzadkimi wadami dziedzicznymi i wrodzonymi.
Znaczenie takiej sieci jest szczególnie duże przy chorobach rzadkich. W pojedynczym szpitalu liczba pacjentów z konkretną wadą może być niewielka, dlatego wymiana doświadczeń i koncentracja leczenia w wyspecjalizowanych ośrodkach pozwalają zespołom gromadzić większe doświadczenie.
Temat centralizacji leczenia najrzadszych wad był również jednym z zagadnień omawianych podczas tegorocznego PAAFIS Symposium we Wrocławiu. Specjaliści dyskutowali nie tylko o technikach operacyjnych, ale również o diagnostyce genetycznej, rehabilitacji, zaburzeniach połykania i wieloletniej opiece nad dziećmi po operacjach.
Nie tylko operacja – opieka nad dzieckiem zmieniła się przez 70 lat
Rozwój chirurgii dziecięcej nie sprowadza się do coraz mniejszych narzędzi i bardziej zaawansowanej aparatury. Współczesne leczenie dziecka z ciężką wadą wrodzoną często zaczyna się jeszcze przed narodzinami, a po operacji obejmuje wieloletnią kontrolę i współpracę wielu specjalistów.
W praktyce może to oznaczać udział neonatologów, gastroenterologów, pulmonologów, genetyków, fizjoterapeutów, logopedów czy psychologów. Właśnie dlatego współczesne ośrodki referencyjne są budowane wokół całych zespołów, a nie wyłącznie pojedynczych chirurgów.
Wrocław jako miejsce rozwoju nowych metod leczenia
W przypadku chirurgii dziecięcej innowacje mają jednak wyjątkowo praktyczny wymiar: nowe techniki operacyjne są wdrażane bezpośrednio w leczeniu najmłodszych pacjentów, a doświadczenia zdobyte we Wrocławiu trafiają następnie do innych ośrodków.
