Acesulfam K a rak – czy E950 jest rakotwórczy?

Aktualne dane nie wskazują, aby acesulfam K (E950) był rakotwórczy przy spożyciu zgodnym z obowiązującymi normami. W 2025 roku Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) ponownie ocenił ten słodzik i uznał, że jest mało prawdopodobne, aby jego spożycie było związane z rozwojem nowotworów u ludzi. Jednocześnie istnieje duże badanie obserwacyjne, w którym większe spożycie acesulfamu K wiązało się statystycznie z nieco wyższym ryzykiem nowotworów. Taki wynik nie dowodzi jednak, że to słodzik był przyczyną choroby.

Temat jest bardziej złożony niż proste „E950 powoduje raka” albo „E950 jest całkowicie obojętny”. Trzeba rozdzielić wyniki badań na ludziach, badania na zwierzętach, testy genotoksyczności oraz kwestię zanieczyszczeń powstających podczas produkcji.

Jeżeli chcesz najpierw poznać podstawowe informacje o tym słodziku, przeczytaj nasz główny poradnik: Acesulfam K (E950) – właściwości, zdrowie, szkodliwość.

Czy acesulfam K jest rakotwórczy?

Według aktualnej oceny EFSA nie ma podstaw, aby uznać acesulfam K za substancję rakotwórczą. Panel EFSA przeanalizował badania na ludziach i zwierzętach, a także dane dotyczące genotoksyczności.

W ocenie opublikowanej w 2025 roku EFSA stwierdziła, że:

dowody z badań na zwierzętach przemawiają z dużą pewnością za brakiem działania rakotwórczego,
acesulfam K nie wzbudza obaw dotyczących genotoksyczności,
dane z badań na ludziach są ograniczone i nie pozwalają wykazać związku przyczynowego,
po zintegrowaniu wszystkich danych związek między E950 a nowotworami u ludzi uznano za mało prawdopodobny.

EFSA pozostawiła acesulfam K w grupie dozwolonych dodatków do żywności i ustaliła ADI na poziomie 15 mg/kg masy ciała na dobę.

Skąd wzięły się obawy, że E950 może powodować raka?

Najczęściej przywoływanym obecnie źródłem obaw jest francuskie badanie kohortowe NutriNet-Santé, opublikowane w 2022 roku. Objęło ono ponad 100 tysięcy dorosłych, których sposób żywienia śledzono przez kilka lat.

W badaniu osoby spożywające większe ilości sztucznych słodzików miały nieco wyższe ryzyko zachorowania na nowotwór niż osoby, które ich nie spożywały. Dla acesulfamu K autorzy odnotowali około 13% wyższe względne ryzyko nowotworów ogółem w grupie o większym spożyciu w porównaniu z osobami nieużywającymi tego słodzika.

To właśnie ten wynik często trafia do nagłówków typu „słodziki zwiększają ryzyko raka”. Problem polega na tym, że było to badanie obserwacyjne, a nie eksperyment kliniczny.

Dlaczego korelacja nie oznacza, że acesulfam K wywołał raka?

W badaniach obserwacyjnych naukowcy nie przydzielają losowo ludzi do grupy spożywającej słodzik i grupy kontrolnej. Obserwują jedynie to, co uczestnicy rzeczywiście jedzą.

Osoby wybierające produkty „zero” lub „light” mogą różnić się od osób unikających takich produktów pod wieloma względami. Mogą częściej mieć:

nadwagę lub otyłość,
cukrzycę albo stan przedcukrzycowy,
inne choroby metaboliczne,
odmienny sposób żywienia,
inną aktywność fizyczną,
inne nawyki związane z używkami.

Autorzy badania NutriNet-Santé próbowali uwzględnić wiele z tych czynników w analizie statystycznej, ale w tego typu badaniach zawsze pozostaje ryzyko tzw. resztkowego zakłócenia oraz odwróconej przyczynowości.

Dlatego wynik „większe spożycie koreluje z większą liczbą zachorowań” nie jest równoważny stwierdzeniu „acesulfam K powoduje raka”.

Jak EFSA oceniła badanie NutriNet-Santé?

EFSA uwzględniła to badanie w ponownej ocenie E950. Panel uznał jednak, że poziom dowodów z badań na ludziach dotyczących nowotworów jest niski, ponieważ kluczowy sygnał pochodzi zasadniczo z jednego badania kohortowego.

EFSA zwróciła uwagę, że wynik wymaga potwierdzenia w niezależnych populacjach. Jednocześnie w długoterminowych badaniach na zwierzętach nie obserwowano wzrostu liczby nowotworów po podawaniu acesulfamu K.

Po połączeniu danych epidemiologicznych i toksykologicznych EFSA stwierdziła, że jest mało prawdopodobne, aby spożycie acesulfamu K było związane z nowotworami u ludzi.

Co pokazują badania na zwierzętach?

Jednym z kluczowych elementów oceny bezpieczeństwa był dwuletni eksperyment na szczurach, w którym zwierzęta otrzymywały acesulfam K w diecie.

Nie wykazano w nim zwiększonej częstości zmian nowotworowych związanych z podawaniem słodzika. Najwyższa dawka bez obserwowanych działań niepożądanych wynosiła około 1500 mg/kg masy ciała na dobę.

Na tej podstawie EFSA zastosowała standardowy współczynnik bezpieczeństwa 100 i ustaliła ADI na poziomie 15 mg/kg masy ciała na dobę.

ADI nie oznacza dawki, którą należy spożywać. Jest to ilość, którą według aktualnej oceny można spożywać codziennie przez całe życie bez istotnego ryzyka dla zdrowia.

Czy acesulfam K uszkadza DNA?

To ważne pytanie, ponieważ substancja zdolna do bezpośredniego uszkadzania materiału genetycznego może potencjalnie zwiększać ryzyko nowotworów.

W ponownej ocenie EFSA przeanalizowano dostępne dane dotyczące genotoksyczności. Sam acesulfam K nie wzbudził obaw dotyczących działania genotoksycznego.

Dostępne wyniki nie wskazują też na spójny mechanizm, przez który acesulfam K miałby inicjować proces nowotworowy u ludzi.

A co z 5-chloro-acesulfamem?

To jeden z najczęściej pomijanych szczegółów nowej oceny EFSA.

5-chloro-acesulfam nie jest tym samym co acesulfam K. Jest potencjalnym zanieczyszczeniem, które może pojawić się podczas procesu produkcji E950.

W analizie komputerowej EFSA pojawił się sygnał wskazujący na możliwość genotoksyczności tego zanieczyszczenia. Z tego powodu urząd zalecił Komisji Europejskiej:

wprowadzenie maksymalnego limitu 5-chloro-acesulfamu na poziomie 0,1 mg/kg w specyfikacji E950 albo
uzyskanie dodatkowych danych eksperymentalnych dotyczących jego genotoksyczności.

Nie oznacza to, że EFSA uznała sam acesulfam K za genotoksyczny lub rakotwórczy. Wręcz przeciwnie – urząd oddzielił ocenę głównej substancji od oceny potencjalnego zanieczyszczenia.

Czy zalecenie dotyczące zanieczyszczeń oznacza, że E950 jest niebezpieczny?

Nie. W ocenie dodatków do żywności specyfikacja czystości ma duże znaczenie. Nawet jeśli sam związek jest bezpieczny, urząd może zażądać ograniczenia śladowych produktów ubocznych procesu technologicznego.

Końcowy wniosek oceny EFSA pozostaje taki, że przy obecnych zastosowaniach i poziomach spożycia acesulfam K nie stwarza problemu bezpieczeństwa.

Czy aspartam i acesulfam K to to samo?

Nie. To dwa różne słodziki i nie należy automatycznie przenosić wyników badań jednego na drugi.

Cecha	Acesulfam K	Aspartam
Numer E	E950	E951
Metabolizm	w dużej mierze wydalany w niezmienionej postaci	rozkładany do składników, m.in. fenyloalaniny
ADI w UE	15 mg/kg masy ciała/dobę	40 mg/kg masy ciała/dobę
Fenyloketonuria	nie dotyczy	istotna ze względu na fenyloalaninę

Dyskusja o klasyfikacji aspartamu przez IARC nie może być automatycznie przenoszona na acesulfam K. Każdy słodzik wymaga osobnej oceny toksykologicznej.

Czy napoje „zero” powodują raka?

Nie można na podstawie obecnych danych powiedzieć, że napoje bez cukru powodują raka.

W badaniach obserwacyjnych analizujących napoje ze słodzikami czasami pojawiają się zależności między ich wysokim spożyciem a ryzykiem różnych chorób. Produkty takie mogą jednak zawierać różne słodziki, a ich konsumenci różnią się między sobą stylem życia, masą ciała i stanem zdrowia.

Dlatego wynik dotyczący „napojów dietetycznych” nie jest automatycznie dowodem dotyczącym acesulfamu K.

Czy trzeba unikać E950?

Na podstawie aktualnej wiedzy nie ma potrzeby całkowitego eliminowania acesulfamu K z diety z powodu obawy przed nowotworami.

Rozsądne pozostaje natomiast ograniczanie nadmiernego spożycia wysoko przetworzonych produktów oraz intensywnie słodzonych napojów – niezależnie od tego, czy zawierają cukier, czy słodziki.

Szczególną uwagę warto zwrócić na dzieci, ponieważ mniejsza masa ciała powoduje większą ekspozycję na E950 w przeliczeniu na kilogram. Ten temat omawiamy w artykule Acesulfam K a dzieci – czy E950 jest bezpieczny?.

Acesulfam K a rak – co wiemy na dziś?

Pytanie	Aktualna odpowiedź
Czy E950 jest uznany za rakotwórczy?	Nie.
Czy istnieje badanie pokazujące wyższe ryzyko nowotworów?	Tak, jedno duże badanie obserwacyjne wykazało taką korelację.
Czy korelacja dowodzi przyczynowości?	Nie.
Co pokazują badania na zwierzętach?	Nie potwierdzają działania rakotwórczego acesulfamu K.
Czy E950 jest genotoksyczny?	Aktualna ocena EFSA nie wskazuje na problem genotoksyczności samego acesulfamu K.
Co z 5-chloro-acesulfamem?	To potencjalne zanieczyszczenie produkcyjne, dla którego EFSA zaleciła dodatkowe ograniczenia lub badania.

Najważniejszy wniosek: jedno duże badanie kohortowe wykazało niewielką dodatnią zależność między większym spożyciem acesulfamu K a ryzykiem nowotworów, ale nie pozwala ono wykazać związku przyczynowego. EFSA po ponownej ocenie całego zestawu danych uznała w 2025 roku, że jest mało prawdopodobne, aby E950 powodował nowotwory u ludzi. W praktyce nie ma podstaw do traktowania acesulfamu K jako substancji rakotwórczej przy spożyciu zgodnym z obowiązującymi normami.