Szczepienia a zaufanie – co pokazują badania UMW?

Komu ufamy, gdy podejmujemy decyzję o szczepieniu: lekarzowi, bliskim czy informacjom z internetu? To jeden z tematów badań realizowanych z udziałem Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu. 24 września 2026 r. uczelnia przedstawiła cztery publikacje projektu EUVABECO, poświęcone m.in. zaufaniu do ochrony zdrowia i jakości informacji o szczepieniach.

Wrocławski zespół bada decyzje dotyczące szczepień

Po stronie UMW projekt prowadzi prof. Donata Kurpas. W badania i przygotowanie publikacji szczególnie zaangażowana jest także dr Dorota Stefanicka-Wojtas. EUVABECO, czyli European Vaccination Beyond COVID-19, jest finansowany w ramach unijnego programu EU4Health.

Prace ukazały się w czasopismach „Healthcare”, „Vaccines”, „Frontiers in Public Health” i „BMC Public Health”. Obejmują różne aspekty tego samego zagadnienia: od zgody na przetwarzanie danych medycznych po związek postaw wobec szczepień z miejscem zamieszkania i chorobami współistniejącymi.

Co pokazało badanie 1224 uczestników?

Praca w „BMC Public Health”, opublikowana 31 sierpnia 2026 r., objęła 1224 uczestników rekrutowanych w polskich placówkach podstawowej opieki zdrowotnej. Byli wśród nich dorośli odpowiadający o sobie oraz rodzice lub opiekunowie udzielający informacji dotyczących dzieci. Po wyłączeniu niepełnych odpowiedzi w analizie modelowej wykorzystano dane 1180 osób.

Respondenci zaliczeni do grupy zaszczepionej częściej dobrze oceniali:

dostępność informacji o szczepieniach: 41,4% wobec 21,5% w grupie niezaszczepionej;
jakość tych informacji: 48,8% wobec 18,8%.

W grupie zaszczepionej odnotowano również większe zaufanie do systemu ochrony zdrowia. Osoby niezaszczepione częściej korzystały z forów internetowych i mediów społecznościowych jako źródeł informacji, natomiast zaszczepione częściej wskazywały lekarzy.

To zależności statystyczne, nie dowód, że konkretne źródło informacji wywołało daną decyzję. Badanie przekrojowe nie ustala kierunku przyczynowości. Warto też znać definicję grup: u dorosłych przyjęcie choć jednego szczepienia wystarczało do zaliczenia do zaszczepionych. Nie oznaczało to kompletu wszystkich zalecanych szczepień.

Znaczenie ma również lokalny kontekst

Druga z omawianych prac, opublikowana 18 września w „Frontiers in Public Health”, porównuje trzy placówki POZ: w dużym mieście, mniejszym mieście i na wsi. Badacze analizowali postawy wobec szczepień, zaufanie oraz doświadczenia zdrowotne. W porównaniach tabelarycznych uwzględniono 921 dorosłych.

Między placówkami występowały różnice w ocenie informacji i zaufaniu do ochrony zdrowia. Autorzy wskazują na potrzebę dopasowania komunikacji do lokalnych warunków oraz sytuacji zdrowotnej pacjentów.

Nie jest to jednak reprezentatywny sondaż mieszkańców Polski ani Wrocławia. Placówki wybrano w ramach procedury projektowej, a uczestnikami były osoby korzystające z tych ośrodków i wyrażające odpowiednie zgody. Wyników nie można więc przenosić wprost na wszystkich mieszkańców miast czy wsi.

Dotyczy to także opisywanych zdarzeń po szczepieniach: były zgłaszane przez respondentów. Autorzy zaznaczają, że różnice w zgłoszeniach odzwierciedlają również sposób postrzegania i zapamiętywania doświadczeń. Nie stanowią same w sobie porównania biologicznego bezpieczeństwa szczepionek.

Co te wyniki mogą zmienić w rozmowie o profilaktyce?

UMW wskazuje, że publikacje mogą pomóc w przygotowywaniu lepszej komunikacji z pacjentami i działań profilaktycznych w POZ. Nowością jest wrześniowe podsumowanie dorobku projektu — poszczególne artykuły naukowe ukazywały się wcześniej.

Dla czytelnika najciekawszy jest tu temat zaufania: sama dostępność informacji nie mówi jeszcze, jak zostanie ona odebrana. Lokalnym przykładem działań opartych na rozmowie jest opisany przez nas program Onkoedukator we Wrocławiu. Dotyczy profilaktyki nowotworowej i jest odrębną inicjatywą od EUVABECO.