Rehabilitacja kardiologiczna: nowe wytyczne ESC 2026

Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne opublikowało pierwsze w swojej historii wytyczne poświęcone w całości rehabilitacji kardiologicznej. Jednym ze współautorów dokumentu jest dr hab. Michał Czapla, prof. uczelni z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu. Najważniejsza zmiana w podejściu? Rehabilitacja nie ma być dodatkiem po zakończeniu leczenia, lecz integralną częścią opieki nad pacjentem z chorobą sercowo-naczyniową.

Nowe wytyczne obejmują znacznie więcej niż sam trening fizyczny. W centrum znajduje się kompleksowa, wielodyscyplinarna opieka: aktywność ruchowa, kontrola czynników ryzyka, optymalizacja leków, żywienie, edukacja, wsparcie psychologiczne i przygotowanie pacjenta do samodzielnego funkcjonowania z chorobą.

Pierwsze osobne wytyczne ESC dotyczące rehabilitacji kardiologicznej

Dokument „2026 ESC Guidelines on cardiac rehabilitation” ukazał się w sierpniu 2026 roku w „European Heart Journal”. Wcześniej zalecenia dotyczące rehabilitacji były rozproszone pomiędzy wytycznymi dla poszczególnych chorób, m.in. zawału serca czy niewydolności serca.

Nowy dokument porządkuje je w jeden model opieki. Obejmuje wskazania do rehabilitacji, organizację programu, skład zespołu, główne elementy terapii, różne sposoby jej prowadzenia oraz ocenę efektów. Zalecenia dotyczą dorosłych z chorobami serca, a także wybranych pacjentów onkologicznych leczonych terapiami mogącymi uszkadzać układ sercowo-naczyniowy.

Rehabilitacja ma zaczynać się wcześniej

Jednym z najważniejszych kierunków jest odejście od myślenia o rehabilitacji jako o etapie rozpoczynającym się dopiero po zakończeniu „właściwego” leczenia. Według nowych wytycznych proces może zaczynać się już podczas hospitalizacji, a później być kontynuowany ambulatoryjnie, w domu albo w modelu hybrydowym.

W przypadku pacjentów po ostrym zespole wieńcowym Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu, omawiając nowe zalecenia, wskazuje na rozpoczęcie rehabilitacji możliwie wcześnie — najlepiej w ciągu pierwszych 14 dni, a nie później niż w ciągu 30 dni.

To znacznie więcej niż ćwiczenia

Trening pozostaje jednym z podstawowych elementów rehabilitacji, ale nie wyczerpuje jej zakresu. Program powinien być dobierany indywidualnie i może obejmować:

ocenę stanu zdrowia i wydolności pacjenta,
dobór bezpiecznej aktywności fizycznej,
kontrolę ciśnienia, lipidów, masy ciała i innych czynników ryzyka,
optymalizację farmakoterapii,
poradnictwo żywieniowe,
pomoc w zaprzestaniu palenia,
edukację i naukę samodzielnego zarządzania chorobą,
wsparcie psychologiczne i społeczne,
przygotowanie do powrotu do pracy i codziennych aktywności.

W wytycznych uwzględniono również zagadnienia, które wcześniej rzadziej pojawiały się w centrum programów rehabilitacyjnych, m.in. zdrowie seksualne czy ocenę funkcjonowania psychicznego.

Nie tylko pacjenci po zawale

Nowe wytyczne rozszerzają grupę pacjentów, u których rehabilitacja kardiologiczna powinna być brana pod uwagę. Oprócz osób po ostrym zespole wieńcowym lub z przewlekłym zespołem wieńcowym dokument obejmuje m.in. pacjentów z niewydolnością serca, po zabiegach dotyczących zastawek, z migotaniem przedsionków, kardiomiopatiami czy wszczepionymi urządzeniami kardiologicznymi.

Uwzględniono również wybrane osoby leczone onkologicznie terapiami kardiotoksycznymi. ESC podkreśla jednocześnie, że starszy wiek, zespół kruchości czy współistnienie innych chorób nie powinny automatycznie wykluczać pacjenta z rehabilitacji. Program trzeba natomiast dostosować do jego możliwości i ryzyka.

Telerehabilitacja i programy domowe także w wytycznych

Rehabilitacja nie musi odbywać się wyłącznie w szpitalu lub ośrodku. Nowe zalecenia opisują również programy domowe, telemedycynę i rozwiązania hybrydowe. Dla odpowiednio dobranych pacjentów mogą one zwiększać dostępność rehabilitacji, szczególnie gdy codzienne dojazdy do ośrodka są trudne.

ESC zwraca jednak uwagę, że sposób prowadzenia programu powinien wynikać ze stanu klinicznego, bezpieczeństwa, możliwości pacjenta i dostępnych zasobów. Model zdalny nie oznacza więc po prostu samodzielnego wykonywania ćwiczeń bez wcześniejszej oceny i kontroli.

Co nowe wytyczne oznaczają dla pacjentów we Wrocławiu?

Dla pacjenta najważniejszy przekaz jest prosty: rehabilitacja kardiologiczna jest częścią leczenia, a nie opcjonalnym dodatkiem dla osób, które chcą szybciej wrócić do formy. Szczególnie po zawale czy zabiegu na tętnicach wieńcowych warto pytać zespół prowadzący o kwalifikację i możliwie wczesne rozpoczęcie programu.

We Wrocławiu działają również programy finansowane ze środków publicznych. Niedawno przygotowaliśmy praktyczny poradnik: bezpłatna rehabilitacja po zawale we Wrocławiu — kto może skorzystać i jak się zapisać.

Temat rehabilitacji łączy się też z innymi projektami wrocławskiej kardiologii. Na zdrowy.wroclaw.pl opisywaliśmy m.in. kalkulator stworzony przez naukowców UMW do przewidywania odpowiedzi na leczenie ostrej niewydolności serca.

Wrocławski naukowiec współautorem europejskich zaleceń

Dr hab. Michał Czapla, prof. uczelni z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, znalazł się w międzynarodowym zespole autorów wytycznych. Dokument został opracowany przez grupę ekspertów Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego i zatwierdzony również przez European Society of Physical and Rehabilitation Medicine oraz World Organization of Family Doctors.

To ważny lokalny akcent, ale przede wszystkim praktyczna zmiana w europejskim podejściu do pacjentów kardiologicznych: rehabilitacja ma być wdrażana wcześniej, szerzej i w sposób bardziej kompleksowy niż samo usprawnianie fizyczne.